دیابت چیست؟ علائم، انواع، تشخیص، درمان و عوارض

دیابت چیست؟

دیابت (Diabetes Mellitus) یک بیماری مزمن متابولیک است که زمانی رخ می‌دهد که بدن:

• انسولین کافی تولید نمی‌کند
• یا نمی‌تواند به‌درستی از انسولین استفاده کند

در نتیجه، سطح قند خون (گلوکز) افزایش می‌یابد. بالا بودن مزمن قند خون می‌تواند به قلب، عروق، کلیه‌ها، چشم‌ها و اعصاب آسیب جدی وارد کند.

انواع اصلی دیابت

🔹 دیابت نوع ۱

• ناشی از تخریب سلول‌های تولیدکننده انسولین در پانکراس
• اغلب در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود (اما در بزرگسالان هم ممکن است)
• بیمار وابسته به انسولین است

🔹 دیابت نوع ۲ (شایع‌ترین نوع)

• بدن انسولین کافی تولید نمی‌کند یا نسبت به آن مقاومت دارد
• ارتباط مستقیم با:
  • اضافه وزن و چاقی
  • کم‌تحرکی
  • افزایش سن
  • سابقه خانوادگی

امروزه دیابت نوع ۲ حتی در کودکان و نوجوانان نیز رو به افزایش است.

🔹 پیش‌دیابت (Prediabetes)

وضعیتی که قند خون بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز به محدوده دیابت نرسیده است.

✅ خبر خوب: با اصلاح سبک زندگی می‌توان از پیشرفت آن به دیابت نوع ۲ جلوگیری کرد.

🔹 دیابت بارداری

• فقط در دوران بارداری ایجاد می‌شود
• معمولاً بعد از زایمان برطرف می‌شود
• اما خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در سال‌های بعد را افزایش می‌دهد

علائم شایع دیابت

در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما به‌تدریج علائم زیر ظاهر می‌شوند:
 

• تشنگی و گرسنگی شدید
• تکرر ادرار
• کاهش وزن بدون علت
• خستگی و خواب‌آلودگی
• تاری دید
• دیر خوب شدن زخم‌ها
• خشکی و خارش پوست
• بی‌حسی یا گزگز دست‌ها و پاها
• عفونت‌های مکرر (پوست، ادراری، لثه، واژن)

کتواسیدوز دیابتی (DKA) – یک اورژانس خطرناک

در صورت بالا رفتن شدید قند خون، به‌ویژه در دیابت نوع ۱، ممکن است کتواسیدوز دیابتی رخ دهد.

علائم هشداردهنده:

• تهوع و استفراغ
• تنفس عمیق و سریع
• بوی استون در نفس
• درد شکم
• گیجی، خواب‌آلودگی
• کاهش سطح هوشیاری

🚨 این وضعیت نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.

عوامل خطر دیابت نوع ۲

• اضافه وزن و چاقی (مهم‌ترین عامل)
• سن بالای ۴۵ سال
• سابقه خانوادگی دیابت
• فشار خون بالا
• کم‌تحرکی
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
• سیگار و مصرف الکل
• سابقه دیابت بارداری

تشخیص دیابت چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص با آزمایش خون انجام می‌شود:

✅ قند خون ناشتا (FBS)

• ≥ 126 mg/dL → دیابت
• 100–125 → پیش‌دیابت

✅ تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

• قند ≥ 200 بعد از ۲ ساعت → دیابت

✅ تست A1C
 

• < 5.7٪ → طبیعی
• 5.7–6.5٪ → پیش‌دیابت
• ≥ 6.5٪ → دیابت

در کلینیک دِلبان مشهد این بررسی‌ها با هدف پیشگیری از عوارض قلبی-عروقی انجام می‌شود.

آیا دیابت قابل پیشگیری است؟

✅ در بسیاری از موارد بله

مهم‌ترین راهکارها:

• کاهش وزن و حفظ وزن ایده‌آل
• فعالیت بدنی منظم (حداقل ۳۰–۶۰ دقیقه در روز)
• رژیم غذایی سالم و کم‌قند
• ترک سیگار
• کنترل فشار خون و چربی خون

درمان دیابت

هدف اصلی درمان، کنترل قند خون و پیشگیری از عوارض است.

🔹 اصلاح سبک زندگی

• رژیم غذایی سرشار از فیبر، سبزیجات و غلات کامل
• پرهیز از قندهای ساده و غذاهای پرچرب
• نظم در وعده‌های غذایی

🔹 ورزش

• افزایش حساسیت بدن به انسولین
• کاهش قند خون
• بهبود سلامت قلب و عروق

🔹 درمان دارویی

• داروهای خوراکی در دیابت نوع ۲
• انسولین در دیابت نوع ۱ و برخی بیماران نوع ۲

مصرف داروها باید دقیقاً طبق تجویز پزشک باشد.

زندگی با دیابت

با کنترل صحیح دیابت می‌توان زندگی کاملاً طبیعی داشت.

عدم کنترل قند خون می‌تواند منجر به عوارض جدی شود.

عوارض مهم دیابت

⚠️ عوارض عصبی (نوروپاتی)

• بی‌حسی، سوزش، گزگز
• زخم پای دیابتی
• خطر پای شارکو و قطع عضو

⚠️ عوارض چشمی (رتینوپاتی)

• تاری دید
• کاهش بینایی
• خطر نابینایی در مراحل پیشرفته

⚠️ عوارض کلیوی (نفروپاتی)

• نشت پروتئین در ادرار
• نارسایی کلیه و نیاز به دیالیز

⚠️ بیماری‌های قلبی و سکته مغزی

افراد دیابتی در معرض خطر بالاتر:

• سکته قلبی
• سکته مغزی
• گرفتگی عروق کرونر

📌 به همین دلیل، کنترل دیابت نقش کلیدی در سلامت قلب دارد.

جمع‌بندی

دیابت یک بیماری شایع اما قابل کنترل است.

تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی و پیگیری منظم پزشکی می‌تواند از بسیاری از عوارض خطرناک، به‌ویژه بیماری‌های قلبی، جلوگیری کند.

📍 کلینیک تخصصی قلب و عروق دِلبان – مشهد

👨‍⚕️ دکتر سید محسن جهرمی‌مقدم