نوروپاتی دیابتی چیست؟ علائم، تشخیص، پیشگیری و درمان

نوروپاتی دیابتی چیست؟

نوروپاتی دیابتی (Diabetic Neuropathy) نوعی آسیب عصبی است که در اثر بالا بودن مزمن قند خون در افراد مبتلا به دیابت ایجاد می‌شود.

در این بیماری، انتقال پیام‌های عصبی از اعصاب به مغز و سایر قسمت‌های بدن دچار اختلال شده و می‌تواند منجر به درد، بی‌حسی یا ضعف عضلانی شود.

نوروپاتی دیابتی یکی از شایع‌ترین عوارض دیابت کنترل‌نشده است و بیشترین درگیری را در اعصاب پاها و دست‌ها ایجاد می‌کند.
 

علائم نوروپاتی دیابتی

علائم نوروپاتی دیابتی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و ممکن است به‌تدریج ایجاد شود:

• بی‌حسی، کرخی یا گزگز شدن
• احساس سوزش یا درد سوزاننده، به‌ویژه در کف و انگشتان پا
• کاهش حس درد و دما
• ضعف عضلانی
• سختی در راه رفتن و عدم تعادل
• ترمیم آهسته زخم‌ها، تاول‌ها و بریدگی‌ها

⚠️ نکته مهم:

بسیاری از بیماران دیابتی درد را کمتر از حد طبیعی احساس می‌کنند؛ به همین دلیل زخم‌های پا ممکن است دیر تشخیص داده شوند.

نوروپاتی دیابتی چگونه ایجاد می‌شود؟

در دیابت کنترل‌نشده:

• قند خون بالا به دیواره عروق خونی کوچک آسیب می‌زند
• خون‌رسانی به اعصاب کاهش می‌یابد
• اعصاب دچار تخریب تدریجی می‌شوند

عوامل تشدیدکننده نوروپاتی دیابتی عبارت‌اند از:

• کنترل نامناسب قند خون
• کلسترول بالا
• سیگار کشیدن
• فشار خون بالا

📌 مردان نسبت به زنان با احتمال بیشتری به نوروپاتی دیابتی مبتلا می‌شوند.

تشخیص نوروپاتی دیابتی

✅ معاینه بالینی

پزشک در هر ویزیت، به‌ویژه پاها را از نظر کاهش حس، زخم یا تغییرات پوستی بررسی می‌کند.

✅ شرح حال دقیق

بررسی علائمی مانند بی‌حسی، درد، گزگز یا ضعف عضلانی.

✅ آزمایش‌ها

• آزمایش قند خون و A1C
• تست‌های بررسی عملکرد عصبی
  • پاسخ به تحریک الکتریکی
  • حساسیت به لمس و تغییرات دمایی

در کلینیک دِلبان مشهد، تشخیص نوروپاتی دیابتی با هدف پیشگیری از عوارض شدیدتر، به‌ویژه مشکلات قلبی و عروقی، انجام می‌شود.

آیا نوروپاتی دیابتی قابل پیشگیری است؟

✅ بله، در بسیاری از موارد

مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه:

• کنترل دقیق قند خون
• مصرف منظم داروها یا انسولین طبق دستور پزشک
• رژیم غذایی سالم
• کاهش وزن در صورت اضافه وزن
• فعالیت بدنی منظم
• ترک سیگار

مراقبت ویژه از پاها در نوروپاتی دیابتی

مراقبت از پاها مهم‌ترین اصل در بیماران مبتلا به نوروپاتی دیابتی است.

✅ اقدامات روزانه:

• شست‌وشوی روزانه پاها با آب ولرم و صابون
• خشک کردن کامل، به‌ویژه بین انگشتان
• استفاده از مقدار کمی کرم یا لوسیون (به‌جز بین انگشتان)
• بررسی روزانه پاها از نظر:
  • قرمزی
  • تورم
  • زخم
  • تاول
  • تغییر رنگ پوست

در صورت مشاهده هرگونه زخم، بی‌حسی جدید یا درد مداوم، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

انتخاب کفش و جوراب مناسب

• بدون جوراب کفش نپوشید
• از صندل و کفش‌های روباز استفاده نکنید
• کفش‌های تنگ، نوک‌باریک یا پاشنه‌بلند نپوشید
• جوراب‌های نخی، راحت و غیرتنگ انتخاب کنید
• کفش‌های جدید را به‌تدریج استفاده کنید
• هر روز داخل کفش را از نظر وجود برجستگی یا پارگی بررسی کنید

درمان نوروپاتی دیابتی

❌ درمان قطعی برای نوروپاتی دیابتی وجود ندارد

✅ اما می‌توان سرعت پیشرفت بیماری را کاهش داد و علائم را کنترل کرد

اصول درمان:

• کنترل قند خون
• رژیم غذایی سالم
• ورزش منظم
• حفظ وزن مناسب
• کنترل فشار خون
• ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل

کنترل درد

داروهای مختلفی برای کاهش درد نوروپاتی وجود دارد که باید توسط پزشک انتخاب شود.

زندگی با نوروپاتی دیابتی

بسیاری از بیماران با رعایت توصیه‌های پزشکی می‌توانند زندگی فعال و با کیفیتی داشته باشند.

مهم‌ترین اصل، پیشگیری از زخم پا و عوارض غیرقابل برگشت است.

📍 کلینیک تخصصی قلب و عروق دِلبان – مشهد

👨‍⚕️ دکتر سید محسن جهرمی‌مقدم

سوالاتی که بهتر است از پزشک خود بپرسید

• آیا بی‌حسی پاهای من می‌تواند نشانه دیابت باشد؟
• آیا لازم است نوع کفش و جوراب خود را تغییر دهم؟
• در صورت مشاهده زخم پا، چه زمانی باید مراجعه کنم؟
• آیا نوروپاتی دیابتی من ممکن است بهتر شود؟
• چه دارویی برای کنترل درد مناسب‌تر است؟

جمع‌بندی

نوروپاتی دیابتی یکی از عوارض شایع اما قابل کنترل دیابت است.

با تشخیص زودهنگام، کنترل قند خون و مراقبت صحیح از پاها می‌توان از عوارض شدید مانند زخم پای دیابتی و قطع عضو جلوگیری کرد.