پرفشاری خون (فشار خون بالا)
راهنمای جامع، تشخیص، درمان و پیشگیری

پرفشاری خون چیست؟
پرفشاری خون (Hypertension) به وضعیتی گفته میشود که فشار واردشده از سوی خون به دیواره عروق، بالاتر از حد طبیعی باشد.
این بیماری بهدلیل نداشتن علامت واضح در بسیاری از افراد، بهدرستی «قاتل خاموش» نامیده میشود و یکی از مهمترین عوامل خطر:
- سکته قلبی
- سکته مغزی
- نارسایی قلب
- نارسایی کلیه
به شمار میرود.

فشار خون چگونه اندازهگیری میشود؟
فشار خون شامل دو عدد است:
- فشار سیستولیک (عدد بالا): هنگام انقباض قلب
- فشار دیاستولیک (عدد پایین): هنگام استراحت قلب
طبقهبندی فشار خون (بر اساس AHA/ACC):
- ✅ طبیعی: کمتر از 120/80
- ⚠️ پیشفشارخون: 120–129 / کمتر از 80
- ⚠️ پرفشاری خون مرحله ۱: 130–139 / 80–89
- ❗ پرفشاری خون مرحله ۲: 140/90 یا بیشتر

شیوع پرفشاری خون
پرفشاری خون یکی از شایعترین بیماریهای مزمن جهان است و بیش از یک میلیارد نفر را درگیر کرده است.
شیوع آن در افراد زیر بیشتر است:
- سالمندان
- افراد چاق یا کمتحرک
- بیماران دیابتی
- افراد با سابقه خانوادگی فشار خون
علل پرفشاری خون
🔹 پرفشاری خون اولیه (اساسی)
بیش از ۹۰٪ موارد را شامل میشود و علت مشخصی ندارد، اما عوامل مؤثر عبارتاند از:
- وراثت
- افزایش سن
- چاقی
- مصرف زیاد نمک
- کمتحرکی
- استرس مزمن
- سیگار و الکل
- دیابت و چربی خون بالا
🔹 پرفشاری خون ثانویه
در ۵–۱۰٪ بیماران دیده میشود و علت زمینهای دارد، از جمله:
- بیماریهای کلیوی
- اختلالات هورمونی (تیروئید، آدرنال)
- تنگی عروق کلیه
- آپنه خواب
- مصرف برخی داروها یا مواد مخدر
تشخیص پرفشاری خون
✅ اندازهگیری فشار خون
- در حالت آرام
- چند بار و در زمانهای مختلف
✅ اندازهگیری فشار خون در منزل
کمک به تشخیص زودهنگام و پیگیری درمان
✅ هولتر فشار خون ۲۴ ساعته
برای بررسی نوسانات شبانهروزی
✅ آزمایشها و بررسیهای تکمیلی
- آزمایش خون و ادرار
- نوار قلب (ECG)
- اکوکاردیوگرافی
- بررسی کلیهها در صورت لزوم
در کلینیک دِلبان مشهد، تشخیص فشار خون با هدف پیشگیری از عوارض قلبی-عروقی انجام میشود.
درمان پرفشاری خون
🎯 هدف درمان:
- کاهش فشار خون
- جلوگیری از عوارض
- افزایش طول عمر و کیفیت زندگی
درمانهای غیردارویی (پایه درمان)
✅ اصلاح سبک زندگی
- رژیم غذایی DASH
- کاهش مصرف نمک (کمتر از ۲.۳ گرم در روز)
- مصرف میوه، سبزی، غلات کامل و فیبر
✅ فعالیت بدنی منظم
- حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی در هفته
- پیادهروی، شنا، دوچرخهسواری
✅ کاهش وزن
حتی کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن تأثیر قابلتوجهی دارد.
✅ ترک سیگار
سیگار باعث آسیب مستقیم به عروق میشود.
✅ محدود کردن مصرف الکل
✅ مدیریت استرس
- مدیتیشن
- یوگا
- تنفس عمیق
- خواب کافی
درمان دارویی پرفشاری خون
در صورت کافی نبودن درمان غیردارویی، پزشک ممکن است دارو تجویز کند، از جمله:
- دیورتیکها (ادرارآورها)
- مهارکنندههای ACE
- ARB
- بتابلوکرها
- مسدودکنندههای کانال کلسیم
📌 نوع و دوز دارو باید فقط توسط پزشک تعیین شود.
عوارض خطرناک پرفشاری خون کنترلنشده
⚠️ عوارض قلبی
- سکته قلبی
- نارسایی قلب
- بزرگ شدن قلب
⚠️ سکته مغزی
- سکته ایسکمیک
- سکته خونریزیدهنده
⚠️ بیماری کلیوی
- نارسایی مزمن کلیه
- نیاز به دیالیز
⚠️ آسیب چشمی
⚠️ بیماری عروق محیطی
- درد پا هنگام راه رفتن
- زخم پا و خطر قطع عضو
پیشگیری از پرفشاری خون
✅ حفظ وزن مناسب
✅ رژیم غذایی سالم
✅ ورزش منظم
✅ ترک سیگار
✅ کنترل استرس
✅ اندازهگیری منظم فشار خون
✅ مراجعه منظم به پزشک
جمعبندی
پرفشاری خون بیماریای شایع اما کاملاً قابل کنترل است.
تشخیص زودهنگام، اصلاح سبک زندگی و درمان اصولی میتواند از بسیاری از عوارض خطرناک جلوگیری کند.
📍 کلینیک تخصصی قلب و عروق دِلبان – مشهد
👨⚕️ دکتر سید محسن جهرمیمقدم