تنگی دریچه میترال | علائم، تشخیص و روش‌های درمان

از درمان دارویی تا بالون‌والووتومی و جراحی

توسط دکتر سید محسن جهرمی‌مقدم – مشهد | کلینیک قلب و عروق دلبان

تنگی دریچه میترال چیست؟

تنگی دریچه میترال (Mitral Stenosis) یکی از بیماری‌های مهم دریچه‌ای قلب است که در آن، دهانه دریچه میترال باریک و سفت می‌شود و عبور خون از دهلیز چپ به بطن چپ به‌درستی انجام نمی‌گیرد.

این اختلال باعث افزایش فشار در دهلیز چپ و عروق ریه شده و در صورت عدم درمان، می‌تواند به نارسایی قلبی، آریتمی و حتی سکته مغزی منجر شود.

در کلینیک فوق تخصصی قلب و عروق دلبان در مشهد، تشخیص و درمان تنگی دریچه میترال با نظارت دکتر سید محسن جهرمی‌مقدم و بر اساس جدیدترین گایدلاین‌های قلب و عروق انجام می‌شود.

دریچه میترال چگونه عمل می‌کند؟

قلب از چهار حفره تشکیل شده است:

• دو دهلیز (بالایی)
• دو بطن (پایینی)

دریچه میترال بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد:

• هنگام انقباض دهلیز چپ، دریچه باز می‌شود تا خون وارد بطن چپ شود
• سپس بسته می‌شود تا از بازگشت خون جلوگیری کند

در تنگی میترال، این چرخه طبیعی مختل می‌شود.

چه زمانی تنگی دریچه میترال خطرناک محسوب می‌شود؟

• اندازه طبیعی دهانه دریچه میترال: ۴ تا ۶ سانتی‌متر مربع
• کمتر از ۲ سانتی‌متر مربع → شروع علائم
• کمتر از ۱ سانتی‌متر مربع → تنگی شدید و پرخطر

علل و عوامل خطر تنگی دریچه میترال

✅ تب روماتیسمی (شایع‌ترین علت در ایران)

• عارضه دیررس عفونت استرپتوکوکی گلو
• آسیب دریچه‌ای معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سال بعد بروز می‌کند

✅ سایر علل

• کلسیمی شدن دریچه در سالمندان
• نقایص مادرزادی دریچه
• اندوکاردیت عفونی
• بیماری‌های التهابی نادر

✅ عوامل تشدیدکننده

• بارداری
• آریتمی‌های قلبی (به‌ویژه فیبریلاسیون دهلیزی)
• بیماری‌های قلبی همزمان
• 
   

علائم تنگی دریچه میترال

شدت علائم به میزان تنگی بستگی دارد:

• تنگی نفس (ابتدا با فعالیت، سپس در استراحت)
• تنگی نفس شبانه یا هنگام دراز کشیدن
• تپش قلب و ضربان نامنظم
• خستگی زودرس
• سرفه، گاهی با خلط کف‌آلود یا خونی
• ورم پاها و شکم (در مراحل پیشرفته)

⚠️ بروز ناگهانی تنگی نفس شدید یا تپش قلب نامنظم، نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.

عوارض تنگی دریچه میترال

• نارسایی قلبی
• فیبریلاسیون دهلیزی و آریتمی
• تشکیل لخته خون و سکته مغزی
• ادم ریوی (ورم ریه)
• افزایش فشار خون ریوی و نارسایی قلب راست

روش‌های تشخیص تنگی دریچه میترال

در کلینیک دلبان مشهد، تشخیص به‌صورت دقیق و مرحله‌ای انجام می‌شود:

• ✅ معاینه تخصصی قلب
• ✅ اکوکاردیوگرافی (مهم‌ترین و دقیق‌ترین روش)
• ✅ نوار قلب (ECG)
• ✅ عکس قفسه سینه
• ✅ تست ورزش (در موارد انتخابی)
• ✅ آزمایش‌های خونی تکمیلی
• 
   

روش‌های درمان تنگی دریچه میترال

🔹 1. درمان دارویی (کنترل علائم)

• دیورتیک‌ها (کاهش تنگی نفس و ورم)
• بتابلاکرها یا بلوکرهای کانال کلسیم
• داروهای ضد انعقاد (در حضور آریتمی)
• دیگوکسین در موارد خاص

📌 درمان دارویی بیماری را درمان قطعی نمی‌کند اما علائم را کنترل می‌کند.

🔹 2. بالون‌والووتومی میترال (Balloon Valvotomy)

• روش کم‌تهاجمی شبیه آنژیوگرافی
• ورود کاتتر از طریق کشاله ران
• باز کردن دریچه با بالون مخصوص

✅ بهترین انتخاب برای بیمارانی که:

• دریچه خیلی کلسیمی نیست
• نارسایی شدید دریچه ندارند
• 
   

🔹 3. جراحی دریچه میترال

در موارد شدید یا غیرقابل درمان با بالون:

• ترمیم یا تعویض دریچه
• دریچه مکانیکی یا بیولوژیکی
• نیاز به پیگیری مادام‌العمر (به‌ویژه در دریچه مکانیکی)

مراقبت‌های روزمره بیماران مبتلا به تنگی میترال

• مصرف منظم داروها
• انجام اکو و ویزیت‌های دوره‌ای
• کاهش مصرف نمک
• فعالیت بدنی سبک و کنترل‌شده
• پیشگیری از عفونت‌ها (پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی)
• مشاوره قبل از بارداری در خانم‌ها

پرسش‌های متداول درباره تنگی دریچه میترال (FAQ)

❓ آیا تنگی دریچه میترال درمان قطعی دارد؟

در موارد شدید، بالون‌والووتومی یا جراحی درمان قطعی محسوب می‌شود.

❓ آیا ورزش مجاز است؟

بله، اما نوع و شدت آن باید توسط پزشک تعیین شود.

❓ آیا مصرف داروی ضد لخته ضروری است؟

در صورت وجود فیبریلاسیون دهلیزی، بله.

❓ پیگیری بعد از درمان چگونه است؟

اکو منظم، مصرف داروها و مراجعه دوره‌ای به متخصص قلب ضروری است.

جمع‌بندی نهایی

تنگی دریچه میترال یک بیماری مهم اما قابل تشخیص و قابل درمان است. تشخیص به‌موقع و انتخاب روش درمان مناسب، از بروز عوارض جدی جلوگیری می‌کند.

📍 کلینیک فوق تخصصی قلب و عروق دلبان – مشهد

👨‍⚕️ دکتر سید محسن جهرمی‌مقدم

ارائه‌دهنده خدمات تشخیصی و درمانی پیشرفته بیماری‌های دریچه‌ای قلب 

شماره تماس : 05132042 - 09003204200